Spelen met z’n drieën

door Jelte Rep

De spelregels voor klassiek mahjong zijn officieel vastgelegd en worden streng bewaakt door de Nederlandse Mahjong Bond. Aan die regels valt dus niet te tornen. Het komt evenwel regelmatig voor dat een vierde speler ontbreekt en de andere drie toch heel graag willen spelen. Kan dat en zijn daar spelregels voor?

Het is zonneklaar dat mahjong gemaakt is voor vier spelers. Vier geeft evenwicht aan het spel, er zijn vier winden, er is een vierkante muur. Vier geeft tegelijkertijd ook onrust aan het spel, want er zijn maar drie draken en maar drie soorten stenen. De vier spelers zullen elkaar dwars zitten als het om schoon spel gaat of om verdubbelingen door draken.

Al mist de vierde speler, er kan toch gespeeld worden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Als het spel aan gepast wordt voor drie spelers, verandert ook het karakter enigszins. Maar alles is beter dan helemaal geen mahjong spelen. In Het Nieuw Mahjong Boek staan spelregels voor drie spelers en wat er aangepast moet worden:

  • Er zijn maar drie spelers: Oost, Zuid en West.
  • De noordenwinden en een complete kleur (de bamboes bijvoorbeeld) doen niet mee
  • Er zijn dus 96 stenen in het spel.
  • De muur bestaat uit een driehoek met zijden van 16 stenen, 2 hoog.
  • De dode muur telt 10 stenen.
  • Open chows zijn niet toegestaan, uitgezonderd voor een mahjong.

In de praktijk voldoen deze regels redelijk. Op mijn mahjongclub ontlopen de scores aan tafels met vier en tafels van drie niet veel. Maar het frustreert wel dat bij een tafel van drie niet alle bijzondere spellen mogelijk zijn, zoals de Dertien Wezen, de Windenslang en Hof van Peking.

Met Jan Keevel, die voor hij zijn mahjongclub Pe-ling oprichtte, hartstochtelijk meespeelde bij de Groene Draak, voerde ik een discussie over zijn voorstel, waarbij wèl alle bijzondere spelen mogelijk zijn. Hij doopte dit spel voor drie spelers San má (spreek uit sen-maa), een naam die uit de riichi- en sichuan-hoek komt.

Jan Keevel haalde de hoge tekensstenen terug uit hun ballingschap.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Voor San má zijn volgende aanpassingen nodig:

  • De spelers zijn Oost, Zuid en West; er is geen speler Noord.
  • Eenvoudige stenen van Tekens (2 t/m 8) doen niet mee.
  • Er zijn 3 muren van elk 18 stenen breed en 2 stenen hoog; deze 3 muren vormen een driehoek.
  • Open chows zijn niet toegestaan, behalve voor het maken van mahjong.
  • Er zijn 6 rondes: 3 windenrondes en 3 drakenrondes

De heersende wind is achtereenvolgens Oost, Zuid en West (E-S-W), daarna heersen de draken, achtereenvolgens Rood, Groen en Wit (C-F-P). De heersende wind/draak is dus achtereenvolgens: E-E-E/S-S-S/W-W-W/C-C-C/F-F-F/P-P-P.

  • In de drakenrondes is er geen heersende wind maar een heersende draak. In deze rondes is
    een paar heersende draken: 2×2 punten waard (paar draken + paar draak van de ronde)
    een pung heersende draken: 2×1 verdubbeling (pung draken + pung draak van de ronde)

Onveranderd:

  • Alle limietspelen en verdubbelingen zijn mogelijk.
  • In alle rondes betaalt en ontvangt Oost dubbel.
  • De dode muur telt 14 stenen.

Met drie spelers verloopt het spel veel sneller dan met vier spelers. Je kan sneller veel punten scoren. Daartegenover staat dat je bij winst slechts van twee andere spelers ontvangt. Bij verlies betaal je ook slechts aan twee spelers.

Met 3 spelers wordt gespeeld met 108 stenen.

  • 72 stenen van Kringen (1 t/m 9) en Bamboes (1 t/m 9)
  • 8 stenen van Tekens (1 en 9)
  • 16 stenen van Winden
  • 12 stenen van Draken

De bannelingen: tekens-2 tot en met tekens-8.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zowel Jan Keevel als ik hebben proef gedraaid met San má en ons beiden beviel deze variant wel. Dat niet alle tekens-stenen werden verwijderd zoals voorheen, maar dat tekens-1 en tekens-9 mee doen, vind ik een vondst, al hoewel ze in het spel zwak zijn en eigenschappen missen. Je kunt er niet mee chowen en je kunt ze nauwelijks gebruiken voor Zuiver Spel. Wel weer voor Enen en negens en voor Kop en Staart.

Wel discussieerden we over de lengte en de functie van de dode muur? Hoe lang moet die in deze variant zijn? 18, 16, 14, 12, 10 of 0 stenen? Er zijn spelers, die graag zonder dode muur spelen. Jan en ik niet. Volgens mij voorkomt de dode muur dat het spel niet al te rekenkundig wordt. De dode muur brengt onvoorspelbaarheid en stuwt mahjong richting kansspel. Je kunt het niet helemaal uit rekenen. Je kunt het ook symbolisch zien. Je moet ook rekening houden met de doden. Zij hebben ook invloed, hoewel ze niets meer kunnen doen.

Hoeveel doden moesten het worden? Jan dacht in eerste instantie aan 20 stenen en ik aan 10, opdat een spel niet al te kort gaat duren. En omdat je niet mag chowen, ben je heel erg afhankelijk van die muur. Bij Pe-ling spelen ze inmiddels altijd met de San-má-regels en de dode muur van 14 stenen geworden. Jan Keevel: ‘Zo is het ooit bedacht en het is een symbolisch aantal, dat moet je willen handhaven. Niet voor niets: je speelt met 13 (= ongeluk), je wint met 14 (= geluk).’ Een complete partij San má bestaat uit 6 rondes van 3 spellen en dat halen de ervaren spelers bij Pe-ling. Wel draait de wind daar altijd door, remise of niet. Jan heeft het precies uitgerekend: per spel krijgt een speler gemiddeld 18,3 beurten. In totaal krijgt elke speler 330 beurten

De discussie met Jan Keevel zette mij ook aan het denken en ik kwam uit op een andere variant, die ik hier meteen ook maar op de testbank leg. Mijn variant noem ik gemakshalve Drie Draken Spel. Ik dit spelen de drie draken de hoofdrol en zijn de vier winden briesjes geworden.

De vierkante muur wordt nu een driehoek.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Drie Draken Spel

  • Er zijn drie spelers: Rode draak (Rood), Groene draak (Groen) en Witte Draak (Wit).
    De rode speler heeft als ‘eigen draak’ de Rode draak, de groene speler de Groene draak en de witte speler de Witte Draak.
  • Alle stenen doen mee aan het spel, uitgezonderd tekens-2 tot en met tekens-8. In totaal worden 32 stenen uit het spel genomen – nagenoeg gelijk aan wat een speler gemiddeld verbruikt bij vier spelers
  • Er zijn drie muren van elk 18 stenen breed en 2 stenen hoog. Deze drie muren vormen een driehoek.
  • De dode muur telt 12 stenen.
  • Open chows (d.w.z. met een weggelegde steen) zijn niet toegestaan.
  • Eigen winden en heersende winden bestaan niet. Alleen eigen draken en heersende draken.
  • De volgorde van de draken is: Rode draak, Groene draak, Witte draak.
  • In de eerste ronde, de ronde van de Rode draak, is de Rode draak heersend. In de tweede ronde is de Groene draak heersend en in de derde ronde de Witte Draak.
  • Een compleet spel bestaat uit drie ronden: de ronde van de Rode draak, de ronde van de Groene draak en de ronde van de Witte Draak.
  • De beurt gaat niet door bij remise of wanneer de heersende draak mahjong heeft gemakt.

Omdat de winden nu een magere rol spelen, is er een nieuwe regel, die het verzamelen van winden toch lonend maakt:

  • Twee pungs van winden geeft 1 x verdubbeling.

Desgevraagd geven Jan Keevel en de zijnen voorlopig toch de voorkeur aan San má. Ze zijn bang dat de score onevenredig hoog zal oplopen bij een pung van draken, (1 x verdubbelen) als die ook nog eens van eigen draken is (1 x verdubbelen) én van heersende draken zijn. Dat geeft die ene pung dus 3 verdubbelingen. Hoe dat in de praktijk uitvalt zou ik graag willen weten. Ik ben benieuwd naar je reactie!

3 reacties op “Spelen met z’n drieën”

  1. Theo Andriessen schreef:

    Uit eigen ervaring vind ik dat San má al sneller of vaker tot hogere scores leidt dan het gebruikelijke spel met 4 spelers. Om dan zo’n mogelijke hoge score nog meer kans te geven lijkt mij niet wenselijk. Derhalve gaat mijn voorkeur naar San má.

  2. Janet schreef:

    Wat een slimme vondst om de winden voor de draken te ruilen en alle ere stenen in het spel te houden. Hierdoor is er geen gedoe over welke wind speel ik en kan je alle limietspelen spelen. Aan een tafel van drie gaan de rondes sneller, waarom beperken tot maar 3 rondes? Word je daarmee niet beperkt in het behalen van punten?

  3. Jan Keevel schreef:

    Jan Keevel: Ik heb (weer) nagedacht over jouw voorstel voor het Spel der Drie Draken.

    Spel van de Vier Winden
    In het Spel van de Vier Winden zijn de Winden allesbepalend: ze bepalen de spelers en heersen over de rondes.
    (NB Voor dit spel hebben we NTS daar blijven we van af ander gaan we terug naar de jaren ’80)

    Het Spel der Drie Draken (allitereert mooier dan: het Spel van de Drie Draken)
    Huidige voorstel
    In je huidige voorstel voor het Spel der Drie Draken zijn de Draken belangrijk geworden: ze bepalen de spelers en heersen over de rondes.

    Door de andere spelregels niet aan te passen is er het effect dat een pung Draken wel heel erg veel verdubbelingen kan opleveren. Tevens zijn de Winden uitgerangeerd. Voor dat laatste heb je een paardenmiddel ingezet: een verdubbeling voor twee pungs Winden.

    Een stap verder
    Ik zou nog een stap verder willen gaan met het Spel der Drie Draken en de rollen van Winden en Draken helemaal wisselen.
    Om de rolwisseling van Winden en Draken te voltooien:
    • een pung Draken geeft een verdubbeling uitsluitend voor de eigen Draak en de heersende Draak. Een andere pung Draken geeft geen verdubbeling
    • een pung Winden geeft altijd een verdubbeling. (het paardenmiddel voor Twee pungs winden is niet nodig)

    Dus:
    • In het Spel van de Vier Winden zijn de Winden allesbepalend: ze bepalen de spelers en heersen over de rondes. Een pung Winden geeft een verdubbeling uitsluitend voor de eigen Wind en de heersende Wind. Een andere pung Winden geeft geen verdubbeling.
    • In het Spel der Drie Draken zijn de Draken zijn allesbepalend: ze bepalen de spelers en heersen over de rondes. Een pung Draken geeft een verdubbeling uitsluitend voor de eigen Draak en de heersende Draak. Een andere pung Draken geeft geen verdubbeling.
    Wat blijft:
    • alleen de Eenvoudige Tekens uit het spel nemen
    • open Chows zijn niet toegestaan
    Voordelen:
    • Ik denk dat er met deze extra stap het evenwicht tussen Draken en Winden hersteld is.
    • De rol van Winden den Draken is volledig omgewisseld:
    In het Spel van de Vier Winden zijn de Winden allesbepalend;
    in het Spel der Drie Draken zijn de Draken allesbepalend.
    • Geen extra verdubbelingsregel nodig.
    Nadelen:
    • een partij bestaat uit slechts 9 spellen (Oplosbaar door op de clubavond na de eerste partij een tweede partij te starten)
    • sommige spelers zullen moeite hebben met de omschakeling tussen het Spel van de Vier Winden en het Spel van de Drie Draken.
    Neven-effect:
    • In het Spel van de Vier Winden zijn er elk spel twee Winden plus drie Draken die een verdubbeling kunnen geven.
    • In het Spel der Drie Draken zijn er elk spel twee Draken plus vier Winden die een verdubbeling kunnen geven.
    Die extra verdubbelingsmogelijkheid kun je zien als een soort van compensatie voor het ontbreken van open Chows.

Wil je reageren...

*
To prove you're a person (not a spam script), type the security word shown in the picture. Click on the picture to hear an audio file of the word.
Anti-spam image