Spelen met z’n drieën

05 oktober 2017

door Jelte Rep

De spelregels voor klassiek mahjong zijn officieel vastgelegd en worden streng bewaakt door de Nederlandse Mahjong Bond. Aan die regels valt dus niet te tornen. Het komt evenwel regelmatig voor dat een vierde speler ontbreekt en de andere drie toch heel graag willen spelen. Kan dat en zijn daar spelregels voor?

Het is zonneklaar dat mahjong gemaakt is voor vier spelers. Vier geeft evenwicht aan het spel, er zijn vier winden, er is een vierkante muur. Vier geeft tegelijkertijd ook onrust aan het spel, want er zijn maar drie draken en maar drie soorten stenen. De vier spelers zullen elkaar dwars zitten als het om schoon spel gaat of om verdubbelingen door draken.

Al mist de vierde speler, er kan toch gespeeld worden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Als het spel aan gepast wordt voor drie spelers, verandert ook het karakter enigszins. Maar alles is beter dan helemaal geen mahjong spelen. In Het Nieuw Mahjong Boek staan spelregels voor drie spelers en wat er aangepast moet worden:

  • Er zijn maar drie spelers: Oost, Zuid en West.
  • De noordenwinden en een complete kleur (de bamboes bijvoorbeeld) doen niet mee
  • Er zijn dus 96 stenen in het spel.
  • De muur bestaat uit een driehoek met zijden van 16 stenen, 2 hoog.
  • De dode muur telt 10 stenen.
  • Open chows zijn niet toegestaan, uitgezonderd voor een mahjong.

In de praktijk voldoen deze regels redelijk. Op mijn mahjongclub ontlopen de scores aan tafels met vier en tafels van drie niet veel. Maar het frustreert wel dat bij een tafel van drie niet alle bijzondere spellen mogelijk zijn, zoals de Dertien Wezen, de Windenslang en Hof van Peking.

Met Jan Keevel, die voor hij zijn mahjongclub Pe-ling oprichtte, hartstochtelijk meespeelde bij de Groene Draak, voerde ik een discussie over zijn voorstel, waarbij wèl alle bijzondere spelen mogelijk zijn. Hij doopte dit spel voor drie spelers San má (spreek uit sen-maa), een naam die uit de riichi- en sichuan-hoek komt.

Jan Keevel haalde de hoge tekensstenen terug uit hun ballingschap.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Voor San má zijn volgende aanpassingen nodig:

  • De spelers zijn Oost, Zuid en West; er is geen speler Noord.
  • Eenvoudige stenen van Tekens (2 t/m 8) doen niet mee.
  • Er zijn 3 muren van elk 18 stenen breed en 2 stenen hoog; deze 3 muren vormen een driehoek.
  • Open chows zijn niet toegestaan, behalve voor het maken van mahjong.
  • Er zijn 6 rondes: 3 windenrondes en 3 drakenrondes

De heersende wind is achtereenvolgens Oost, Zuid en West (E-S-W), daarna heersen de draken, achtereenvolgens Rood, Groen en Wit (C-F-P). De heersende wind/draak is dus achtereenvolgens: E-E-E/S-S-S/W-W-W/C-C-C/F-F-F/P-P-P.

  • In de drakenrondes is er geen heersende wind maar een heersende draak. In deze rondes is
    een paar heersende draken: 2×2 punten waard (paar draken + paar draak van de ronde)
    een pung heersende draken: 2×1 verdubbeling (pung draken + pung draak van de ronde)

Onveranderd:

  • Alle limietspelen en verdubbelingen zijn mogelijk.
  • In alle rondes betaalt en ontvangt Oost dubbel.
  • De dode muur telt 14 stenen.

Met drie spelers verloopt het spel veel sneller dan met vier spelers. Je kan sneller veel punten scoren. Daartegenover staat dat je bij winst slechts van twee andere spelers ontvangt. Bij verlies betaal je ook slechts aan twee spelers.

Met 3 spelers wordt gespeeld met 108 stenen.

  • 72 stenen van Kringen (1 t/m 9) en Bamboes (1 t/m 9)
  • 8 stenen van Tekens (1 en 9)
  • 16 stenen van Winden
  • 12 stenen van Draken

De bannelingen: tekens-2 tot en met tekens-8.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zowel Jan Keevel als ik hebben proef gedraaid met San má en ons beiden beviel deze variant wel. Dat niet alle tekens-stenen werden verwijderd zoals voorheen, maar dat tekens-1 en tekens-9 mee doen, vind ik een vondst, al hoewel ze in het spel zwak zijn en eigenschappen missen. Je kunt er niet mee chowen en je kunt ze nauwelijks gebruiken voor Zuiver Spel. Wel weer voor Enen en negens en voor Kop en Staart.

Wel discussieerden we over de lengte en de functie van de dode muur? Hoe lang moet die in deze variant zijn? 18, 16, 14, 12, 10 of 0 stenen? Er zijn spelers, die graag zonder dode muur spelen. Jan en ik niet. Volgens mij voorkomt de dode muur dat het spel niet al te rekenkundig wordt. De dode muur brengt onvoorspelbaarheid en stuwt mahjong richting kansspel. Je kunt het niet helemaal uit rekenen. Je kunt het ook symbolisch zien. Je moet ook rekening houden met de doden. Zij hebben ook invloed, hoewel ze niets meer kunnen doen.

Hoeveel doden moesten het worden? Jan dacht in eerste instantie aan 20 stenen en ik aan 10, opdat een spel niet al te kort gaat duren. En omdat je niet mag chowen, ben je heel erg afhankelijk van die muur. Bij Pe-ling spelen ze inmiddels altijd met de San-má-regels en de dode muur van 14 stenen geworden. Jan Keevel: ‘Zo is het ooit bedacht en het is een symbolisch aantal, dat moet je willen handhaven. Niet voor niets: je speelt met 13 (= ongeluk), je wint met 14 (= geluk).’ Een complete partij San má bestaat uit 6 rondes van 3 spellen en dat halen de ervaren spelers bij Pe-ling. Wel draait de wind daar altijd door, remise of niet. Jan heeft het precies uitgerekend: per spel krijgt een speler gemiddeld 18,3 beurten. In totaal krijgt elke speler 330 beurten

De discussie met Jan Keevel zette mij ook aan het denken en ik kwam uit op een andere variant, die ik hier meteen ook maar op de testbank leg. Mijn variant noem ik gemakshalve Drie Draken Spel. Ik dit spelen de drie draken de hoofdrol en zijn de vier winden briesjes geworden.

De vierkante muur wordt nu een driehoek.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Drie Draken Spel

  • Er zijn drie spelers: Rode draak (Rood), Groene draak (Groen) en Witte Draak (Wit).
    De rode speler heeft als ‘eigen draak’ de Rode draak, de groene speler de Groene draak en de witte speler de Witte Draak.
  • Alle stenen doen mee aan het spel, uitgezonderd tekens-2 tot en met tekens-8. In totaal worden 32 stenen uit het spel genomen – nagenoeg gelijk aan wat een speler gemiddeld verbruikt bij vier spelers
  • Er zijn drie muren van elk 18 stenen breed en 2 stenen hoog. Deze drie muren vormen een driehoek.
  • De dode muur telt 12 stenen.
  • Open chows (d.w.z. met een weggelegde steen) zijn niet toegestaan.
  • Eigen winden en heersende winden bestaan niet. Alleen eigen draken en heersende draken.
  • De volgorde van de draken is: Rode draak, Groene draak, Witte draak.
  • In de eerste ronde, de ronde van de Rode draak, is de Rode draak heersend. In de tweede ronde is de Groene draak heersend en in de derde ronde de Witte Draak.
  • Een compleet spel bestaat uit drie ronden: de ronde van de Rode draak, de ronde van de Groene draak en de ronde van de Witte Draak.
  • De beurt gaat niet door bij remise of wanneer de heersende draak mahjong heeft gemakt.

Omdat de winden nu een magere rol spelen, is er een nieuwe regel, die het verzamelen van winden toch lonend maakt:

  • Twee pungs van winden geeft 1 x verdubbeling.

Desgevraagd geven Jan Keevel en de zijnen voorlopig toch de voorkeur aan San má. Ze zijn bang dat de score onevenredig hoog zal oplopen bij een pung van draken, (1 x verdubbelen) als die ook nog eens van eigen draken is (1 x verdubbelen) én van heersende draken zijn. Dat geeft die ene pung dus 3 verdubbelingen. Hoe dat in de praktijk uitvalt zou ik graag willen weten. Ik ben benieuwd naar je reactie!

Sichuan mahjong

18 december 2016

sichuan mahjong

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jan Keevel vraagt aan schrijver Jelte Rep: ‘Heb je je wel eens verdiept in Sichuan mahjong?’ Jawel, dat heeft hij wel gedaan. ‘Ik weet al niet meer wat de aanleiding is geweest, maar ik heb het een en ander uitgezocht over Sichuan mahjong. Ik heb het een en ander samengevat in een document. Misschien vind je het ‘nice to know’.

Enig mogelijke steen of enig mogelijke plaats?

04 juli 2016
Jan Keevel (rechts): is het plaats of steen?

Jan Keevel (rechts): is het plaats of steen?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Je boek wijkt op twee plaatsen af van de puntenkaart van de NMB, constateert Jan Keevel, de coming man in het Nederlandse mahjongwereldje. ‘Jij schrijft dat je 2 punten krijgt voor de winnende steen als die de enig mogelijke steen is, de  NMB-puntenkaart zegt enig mogelijke plaats.

En jij hebt het over Dubbelschone Tweelingen van één kleur, de NMB-puntenkaart over Zeer Schone Tweelingen niet in één kleur’.
‘Wat is de waarheid?’, vraagt Jan Keevel zich af.

Dit is het antwoord van auteur Jelte Rep:
‘Het komt op hetzelfde neer, enig mogelijke plaats of enig mogelijke steen. Mijn voorkeur gaat uit naar steen. Daar speel je mee en niet met gaten.’

Zeer schoon vind ik een verwarrende  en overbodige term. Het gaat hier om Tweelingen van één kleur en alleen Enen en Negens, plus troefstenen. Je krijgt daarom twee verdubbelingen: 1 voor schoon spel (kleur) en 1 voor schoon spel (hoekstenen). Ik prefereer de term Dubbelschoon, die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. Zeer schoon vind ik meer een kreet voor wasmiddelen.

Dank voor online lessen!

18 oktober 2015
Jelte's mahjongles begint!

Jelte’s mahjongles begint!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Heel Nederland kan nu gratis mahjong leren spelen sinds de lessen van Jelte Rep online te volgen zijn via YouTube! Dat levert enthousiaste reacties op, zoals deze van Chris:

Ik heb de lessen van uw Mahjong Academie op YouTube gevolgd, heb er genoten en veel aangehad.
Goede uitleg en handig, en met de replay button opnieuw uitgelegd zo vaak als ik maar wil.
Ben voor 3 euro aan mooi (en volledig ) mahjong set gekomen. In die tweedehandswinkel wisten ze niet eens wat het voor spel was.
Dat is jammer want nu blijkt mij dat het een erg leuk spel is.
Ik hoop ook dat er veel meer bekendheid voor komt.
Bedankt voor de uitleg op YouTube.

De mahjonglessen van Jelte Rep zijn te volgen in de rubriek Mahjongles.

Hoeveel punten kun je scoren?

17 april 2015

Hoeveel punten kun je halen in het Klassieke Mahjong, als er geen limiet van 2000 punten zou zijn? Leden van het Hilversumse mahjonggenootschap De Groene Draak probeerden het uit te vinden. Ze kwamen uit op een score van 2.162.688 punten.

In het Recordboek van het Hilversumse mahjonggenootschap De Groene Draak staat opgetekend dat er op die club meer dan eens een mahjong is gemaakt met acht verdubbelingen. Is dat het absolute record? Hoeveel verdubbelingen zijn mogelijk, vroegen de Groenen zich af? En hoeveel punten levert dat dan op?

Op 4 april 2007 maakte Huib van Santen dit spel:

Een fraai mahjong

Een fraai mahjong: 8 verdubbelingen, 12.288 punten

 

 

Lees de rest van dit bericht »

Geraffineerd dubbelspel

28 juni 2011

‘Mahjong’, roept Hans en steekt triomfantelijk de winnende steen omhoog, die hij van de muur getrokken heeft.
Het is bamboe-6.
‘En een heel mooi mahjong,’, voegt hij er grijzend aan toe, ‘Zuivere Tweelingen!’
Ik baal twee keer. Als ik die bamboe-6 had  getrokken had ik mahjong gemaakt. En ik ben Oost, moet dus dubbel betalen. Twee keer 1000 punten dus.

Zuivere Tweelingen: 1000 punten

 

 

 

 

 

 

Maar Hans begint te aarzelen.
‘Nee, wacht ’s even …’
Hij begint zijn stenen te verschuiven tot nieuwe reeksen.
‘Ik denk dat ik zo meer punten heb!’
Ik baal opnieuw, want jawel: hij heeft nu nog meer punten.

Verborgen spel: 1536 punten

 

 

 

 

 

Tel maar na:
Mahjong                             20 punten
Zelf gepakt                         2 punten
Enige plaats                       2 punten
Score                                    24 punten
Zuiver spel                         3 verdubbelingen           192
Verborgen spel                  2 verdubbelingen           768
Alleen chows                      1 verdubbeling              1536

Dat geschuif kost mij dus nog eens ruim duizend punten! Geweldig gezien, Hans!

Het mahjongspel wordt niet voor niets het Spel van de Duizend Wonderen genoemd. Er kan vaak veel meer dan je aanvankelijk denkt. Verval tijdens het spelen niet in routine maar blijf geconcentreerd en attent op wat iedere nieuwe
steen aan mogelijkheden biedt.

Hoeveel bedenktijd heb je?

28 juni 2011

Vraag aan auteur Jelte Rep: Hoe lang mag je nadenken voordat je een steen weglegt?

Antwoord: Mahjong is een gezelschapspel, dat je samen speelt met vrienden. Ben je in een lastige situatie geraakt, dan zullen zij het niet erg vinden als je wat langer nadenkt. Maar doe je het steeds, dan gaan je vrienden zich vervelen, gaat de concentratie
op de loop en wordt het spel saai en vervelend. Dus doe het niet te pas en te onpas.

Ervaren spelers gebruiken niet langer dan 2 seconden bedenktijd. Hebben ze meer tijd nodig, dan vragen ze een time-out.

Er zijn geen regels die de hoeveelheid denktijd reguleren. Zou dat wel zo zijn, dan zou er niet gespeeld kunnen worden zonder een scheidsrechter die voortdurend loopt te klokken.

Je zult ervaren dat hoe meer je speelt, hoe vlotter je speelt en hoe leuker dat is.

Waarom dat tikje?

28 juni 2011

Vraag aan auteur Jelte Rep: Ik merk dat mahjongspelers altijd een tikje met hun steen op tafel geven, als ze een steen van de muur hebben gepakt. Waarom doen ze dat? Het staat niet in de regels.

Antwoord: Dat tikje met een steen op tafel is een hoorbaar teken dat de beurt is overgegaan van de ene naar de andere speler. Zit je nog te peinzen over de weggelegde steen, dan kun je nu nog snel ‘Wacht’ roepen en vragen om ietsje meer bedenktijd.

Het tikje is niet verplicht maar wel prettig voor je medespelers. Het helpt bij de concentratie en het geeft het ritme van het spel aan, zeker als in een vlot tempo wordt gespeeld.

“Wat is mijn mahjongspel waard”

13 september 2010

Onlangs werd ons deze vraag gesteld (de mahjongvariant van “Tussen Kunst en Kitsch”):

Ik ben in het bezit van een mahjong spel wat ik graag wil verkopen. Het boekje wat erbij zit is van M.Martens: ken uw spel en van de 8e druk. Ik vermoed dat dit boekje bij het spel in zat toen dit spel me ooit als cadeau werd gegeven.

Zou u me een richtlijn kunnen geven welke prijs ik hiervoor kan vragen, want ik heb echt geen flauw idee en wil dit mooie spel graag voor een redelijke prijs van de hand doen.

Wij willen u ons antwoord niet onthouden.

Een nieuw mahjongspel van kunststof kost in de winkel ongeveer 50 euro. Spellen met een bamboe rug of geheel van bamboe zijn ietsje duurder. Bij antieke, kunstzinnig vervaardigde  spellen die op het internet aangeboden worden ligt de (vraag)prijs dikwijls weer wat hoger. Het is echter een kwestie van vraag en aanbod.

Het boekje van M. Martens munt niet uit in duidelijkheid en is flink verouderd, zeker sinds het verschijnen van Het Nieuw Mahjong Boek.

Ons advies is natuurlijk uw spel niet te verkopen. Daar wordt u niet veel rijker van. Maar door mahjong te gaan spelen, verrijkt u uw geest en uw sociale contacten.

Workshop mahjong in Brussel

03 mei 2010

Je eerste spelletje mahjong spelen met mahjonggoeroe Jelte Rep? Dat kan! Op zaterdag 8 mei en op zondag 9 mei geeft Jelte Rep twee mahjongworkshops tijdens het fameuze Kinderboekenweekeind van de Prinses Julianaschool in Brussel.

De workshops beginnen om 11 uur, duren een uur en zijn vooral bestemd voor (jong)volwassenen. Jelte Rep zal kort stil staan bij de tumultueuze geschiedenis van mahjong en de oorsprong van dit Chinese gezelschapspel. Daarna komen de spelregels aan de beurt en krijg je de kans je eerste mahjongmuur te bouwen, je eerste pung of chow te maken en wie weet je eerste mahjong te scoren! Lees de rest van dit bericht »